८ CIBIL स्कोअर गैरसमज जे तुम्हाला पैशांचा फटका देऊ शकतात

८ CIBIL स्कोअर गैरसमज जे तुम्हाला पैशांचा फटका देऊ शकतात

CIBIL स्कोअर हा भारतातील कर्ज व्यवस्थेचा कणा आहे. गृहकर्जापासून ते क्रेडिट कार्डापर्यंत, प्रत्येक ठिकाणी बँका आणि NBFC कंपन्या याच एका तीन-अंकी आकड्याकडे बघून तुमची पत ठरवतात. पण याच स्कोअरबद्दल समाजात इतके गैरसमज पसरलेले आहेत की अनेक लोक नकळत स्वतःच्याच स्कोअरचं नुकसान करून घेतात — आणि परिणामी जास्त व्याजदर भरतात, कर्ज नाकारलं जातं किंवा गरजेपेक्षा जास्त पैसे मोजावे लागतात.

या लेखात आपण अशा ८ सर्वात सामान्य गैरसमजांचा आढावा घेणार आहोत, ते का चुकीचे आहेत हे समजून घेणार आहोत आणि त्याऐवजी प्रत्यक्षात काय खरं आहे हे स्पष्ट करणार आहोत. हे गैरसमज दूर केले की तुम्ही तुमचा स्कोअर अधिक हुशारीने आणि आत्मविश्वासाने व्यवस्थापित करू शकाल.

गैरसमज १: "स्वतःचा CIBIL रिपोर्ट तपासल्याने स्कोअर कमी होतो"

हा सर्वात व्यापक आणि सर्वात नुकसानकारक गैरसमज आहे. यामुळेच अनेक लोक कधीच स्वतःचा क्रेडिट रिपोर्ट तपासत नाहीत — आणि परिणामी त्यांच्या रिपोर्टमधील चुका, फसवणुकीचे व्यवहार किंवा जुनी थकबाकी त्यांच्या लक्षातच येत नाही.

वास्तव काय आहे? जेव्हा तुम्ही स्वतः तुमचा क्रेडिट रिपोर्ट तपासता, तेव्हा त्याला "सॉफ्ट इन्क्वायरी" म्हणतात. सॉफ्ट इन्क्वायरीचा तुमच्या स्कोअरवर काहीही परिणाम होत नाही, मग तुम्ही ती किती वेळाही केली तरी. याउलट, जेव्हा एखादी बँक किंवा NBFC तुमच्या कर्ज अर्जावरून तुमचा रिपोर्ट तपासते, त्याला "हार्ड इन्क्वायरी" म्हणतात आणि तिचा थोडासा तात्पुरता परिणाम स्कोअरवर होऊ शकतो.

यातून होणारं नुकसान: हा गैरसमज बाळगणारे लोक वर्षानुवर्षं स्वतःचा रिपोर्ट न तपासता राहतात. यामुळे रिपोर्टमधील चुका वेळीच लक्षात न आल्याने कर्ज अर्ज नाकारला जाण्याची शक्यता वाढते किंवा अनपेक्षितपणे कमी स्कोअरचा सामना करावा लागतो.

गैरसमज २: "क्रेडिट कार्डवर काही शिल्लक ठेवली तरच स्कोअर चांगला बनतो"

अनेक लोकांचा असा समज आहे की क्रेडिट कार्डाचं बिल पूर्ण भरलं तर स्कोअरला फायदा होत नाही — म्हणून ते जाणूनबुजून थोडी शिल्लक पुढच्या महिन्यात कॅरी फॉरवर्ड करतात.

वास्तव काय आहे? हे पूर्णपणे चुकीचं आहे. तुम्ही दर महिन्याला तुमचं संपूर्ण बिल वेळेवर भरलं, तरीही तुम्ही उत्कृष्ट क्रेडिट स्कोअर तयार करू शकता — किंबहुना पूर्ण बिल भरणं हेच सर्वात चांगलं आहे. शिल्लक कॅरी फॉरवर्ड केल्याने फक्त व्याज भरावं लागतं, आणि क्रेडिट युटिलायझेशनही वाढतं, जे स्कोअरसाठी नुकसानकारक ठरू शकतं.

यातून होणारं नुकसान: हा गैरसमज बाळगणारे लोक अनावश्यकपणे दरमहा व्याज भरतात — जे कधीकधी वार्षिक हजारो रुपयांपर्यंत जाऊ शकतं — आणि तरीही त्यांना असं वाटतं की ते स्कोअरसाठी काहीतरी चांगलं करत आहेत.

गैरसमज ३: "जुनं क्रेडिट कार्ड बंद केलं की स्कोअर सुधारतो"

वापरात नसलेलं जुनं कार्ड "साफसफाई" म्हणून बंद करणं ही अनेकांची सवय असते, असा समज ठेवून की कमी खाती म्हणजे कमी जोखीम.

वास्तव काय आहे? प्रत्यक्षात याचा उलट परिणाम होऊ शकतो. जुनं कार्ड बंद केल्याने दोन गोष्टी घडतात — एक म्हणजे तुमची एकूण क्रेडिट हिस्ट्रीची लांबी कमी होते (कारण ते खातं आता गणतीत धरलं जात नाही), आणि दुसरं म्हणजे तुमची एकूण उपलब्ध क्रेडिट मर्यादा कमी झाल्याने युटिलायझेशन रेशो वाढतो. दोन्ही गोष्टी स्कोअरसाठी नुकसानकारक आहेत.

यातून होणारं नुकसान: लोक "साफसफाई" च्या नावाखाली स्वतःच्याच स्कोअरला अनावश्यक धक्का देतात, विशेषतः जर ते कार्ड त्यांचं सर्वात जुनं खातं असेल.

गैरसमज ४: "पगार जास्त असेल तर CIBIL स्कोअरही आपोआप चांगला असतो"

अनेकांना असं वाटतं की चांगलं उत्पन्न असणं म्हणजे चांगला क्रेडिट स्कोअर असणं.

वास्तव काय आहे? CIBIL स्कोअरचा तुमच्या पगाराशी थेट संबंध नाही. स्कोअर हा फक्त तुमच्या कर्जफेडीच्या इतिहासावर, युटिलायझेशनवर, क्रेडिट मिक्सवर आणि तत्सम घटकांवर आधारित असतो. उच्च पगार असणारी व्यक्तीही पेमेंट्स उशिरा भरत असेल, जास्त क्रेडिट वापरत असेल किंवा वारंवार कर्जासाठी अर्ज करत असेल, तर तिचा स्कोअर कमी असू शकतो. याउलट, माफक उत्पन्न असणारी पण शिस्तबद्ध व्यक्ती उत्कृष्ट स्कोअर मिळवू शकते.

यातून होणारं नुकसान: जास्त पगार असणारे लोक कधीकधी क्रेडिट सवयींकडे दुर्लक्ष करतात, असं गृहीत धरून की त्यांचं उत्पन्नच त्यांना पुरेसं आहे — आणि नंतर कर्ज अर्ज नाकारला गेल्यावर आश्चर्यचकित होतात.

गैरसमज ५: "एकदा स्कोअर खराब झाला की तो कधीच सुधारता येत नाही"

खराब स्कोअर पाहून अनेक लोक निराश होतात आणि क्रेडिट सुधारण्याचा प्रयत्नच सोडून देतात.

वास्तव काय आहे? CIBIL स्कोअर हा स्थिर आकडा नाही — तो तुमच्या अलीकडील आर्थिक वर्तनाचं प्रतिबिंब आहे. सातत्याने वेळेवर पेमेंट्स केली, युटिलायझेशन कमी ठेवलं आणि नवीन अनावश्यक कर्ज टाळलं, तर काही महिन्यांतच स्कोअर सुधारायला सुरुवात होते. अगदी दिवाळखोरी किंवा गंभीर डिफॉल्टनंतरही, वेळेनुसार आणि शिस्तबद्ध सवयींनी स्कोअर पुन्हा उभा करता येतो.

यातून होणारं नुकसान: हा गैरसमज बाळगणारे लोक सुधारणा करण्याचा प्रयत्नच करत नाहीत, आणि परिणामी वर्षानुवर्षं कमी स्कोअरचा फटका सहन करत राहतात — जास्त व्याजदर, नाकारलेले अर्ज आणि मर्यादित आर्थिक संधी.

गैरसमज ६: "फक्त कर्ज घेणाऱ्यांनाच CIBIL स्कोअरची गरज असते"

ज्यांनी कधीच कर्ज घेतलेलं नाही किंवा क्रेडिट कार्ड वापरलेलं नाही, अशा लोकांना वाटतं की CIBIL स्कोअरशी त्यांचा काही संबंधच नाही.

वास्तव काय आहे? आजकाल CIBIL स्कोअरचा वापर फक्त कर्ज मंजुरीपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. भाड्याचं घर घेताना, काही नोकऱ्यांसाठी अर्ज करताना, विमा पॉलिसी घेताना किंवा काही युटिलिटी सेवा सुरू करतानाही क्रेडिट स्कोअर तपासला जाऊ शकतो. शिवाय, भविष्यात अचानक कर्जाची गरज पडल्यास (उदा. वैद्यकीय आणीबाणी) आधीपासून चांगला स्कोअर असणं फायद्याचं ठरतं.

यातून होणारं नुकसान: क्रेडिट हिस्ट्रीच नसलेल्या लोकांना अचानक कर्जाची गरज पडल्यास अडचण येते, कारण बँकांकडे त्यांचं मूल्यांकन करण्यासाठी पुरेशी माहितीच नसते — याला "क्रेडिट इनव्हिजिबल" असणं म्हणतात, आणि हे देखील कमी स्कोअर इतकंच नुकसानकारक ठरू शकतं.

गैरसमज ७: "सर्व बँकांमध्ये तुमचा CIBIL स्कोअर सारखाच दिसतो"

अनेकांना वाटतं की तुमचा स्कोअर हा एक निश्चित, बदलत न होणारा आकडा आहे, जो प्रत्येक बँकेला सारखाच दिसतो.

वास्तव काय आहे? भारतात CIBIL व्यतिरिक्त Experian, Equifax आणि CRIF High Mark अशा इतरही क्रेडिट ब्युरो कंपन्या आहेत, आणि प्रत्येकीचा स्कोअरिंग मॉडेल थोडा वेगळा असू शकतो. शिवाय, तुमचा स्कोअर वेळोवेळी अपडेट होत असतो — बँकांनी नवीन माहिती रिपोर्ट केल्यावर तो बदलू शकतो. त्यामुळे एका महिन्यात तपासलेला स्कोअर आणि दुसऱ्या महिन्यात तपासलेला स्कोअर यात फरक असू शकतो.

यातून होणारं नुकसान: काही लोक एकदाच स्कोअर तपासून त्यावर विसंबून राहतात आणि नंतर कर्ज अर्ज करताना वेगळा (कमी) स्कोअर बघून गोंधळून जातात.

गैरसमज ८: "थोडी थकबाकी असली तरी काही फरक पडत नाही"

छोट्या रकमेची थकबाकी — जसं क्रेडिट कार्डाचं किरकोळ बिल किंवा युटिलिटी बिलावरील लेट फी — याकडे अनेकजण दुर्लक्ष करतात, असं समजून की एवढी छोटी रक्कम स्कोअरवर परिणाम करणार नाही.

वास्तव काय आहे? रक्कम कितीही लहान असली, तरी जर ती वेळेत भरली गेली नाही आणि बँकेने ती डिफॉल्ट किंवा थकबाकी म्हणून क्रेडिट ब्युरोकडे नोंदवली, तर त्याचा परिणाम स्कोअरवर होतोच. काहीवेळा तर एका छोट्याशा विसरलेल्या बिलामुळे संपूर्ण पेमेंट हिस्ट्री डागाळली जाते, आणि ही नोंद वर्षानुवर्षं रिपोर्टवर राहते.

यातून होणारं नुकसान: लोक छोट्या रकमेकडे दुर्लक्ष करतात आणि नंतर मोठ्या कर्जासाठी अर्ज करताना त्यांना कळतं की एका छोट्या, विसरलेल्या बिलामुळे त्यांचा स्कोअर लक्षणीयरित्या घसरला आहे.

हे गैरसमज दूर ठेवण्यासाठी काय कराल?

वरील सर्व गैरसमज बघितल्यावर एक गोष्ट स्पष्ट होते — CIBIL स्कोअर हा गूढ किंवा अनियंत्रित नाही, तर तो पूर्णपणे तुमच्या स्वतःच्या माहितीपूर्ण निर्णयांवर अवलंबून आहे. काही साध्या सवयी अंगीकारल्या, तर हे सगळे गैरसमज तुमच्यासाठी निरुपयोगी ठरतील:

• नियमितपणे स्वतःचा रिपोर्ट तपासा — यामुळे स्कोअरला कोणताही धोका नाही, उलट चुका वेळीच सापडतात
• प्रत्येक बिल, मग ते कितीही लहान असो, वेळेवर भरा
• शक्य असेल तेव्हा क्रेडिट कार्डचं संपूर्ण बिल भरा, फक्त मिनिमम अमाउंट भरणं टाळा
• जुनी खाती अनावश्यक कारणाशिवाय बंद करू नका
• स्कोअर कमी असला तरी सुधारण्याचे प्रयत्न सोडू नका — सातत्य हाच सर्वात प्रभावी उपाय आहे

शेवटचं

CIBIL स्कोअरबद्दलचे हे गैरसमज इतके खोलवर रुजलेले आहेत की अनेक जबाबदार, शिस्तबद्ध लोकही नकळत यांच्या जाळ्यात अडकतात. आणि याचा थेट परिणाम त्यांच्या खिशावर होतो — जास्त व्याजदर, नाकारलेले कर्ज अर्ज आणि गमावलेल्या संधी. पण एकदा हे गैरसमज ओळखले आणि त्याऐवजी योग्य माहिती अंगीकारली, की तुमचा क्रेडिट स्कोअर व्यवस्थापित करणं खूपच सोपं होतं.

लक्षात ठेवा — CIBIL स्कोअर हा तुमच्या आर्थिक शिस्तीचा आरसा आहे, कोणतंही गूढ रहस्य नाही. योग्य माहिती आणि सातत्यपूर्ण सवयींच्या जोरावर तुम्ही तो आत्मविश्वासाने सुधारू शकता.

आताच तुमचा CIBIL स्कोअर तपासा आणि तुमची आर्थिक स्थिती जाणून घ्या.

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.score800.app&hl=en_IN