क्रेडिट स्कोअर तपासल्याने स्कोअर कमी होतो का?

क्रेडिट स्कोअर तपासल्याने स्कोअर कमी होतो का?

"स्वतःचा क्रेडिट स्कोअर वारंवार तपासू नका, त्यामुळे तो कमी होतो" — हे वाक्य तुम्ही नक्कीच कधीतरी ऐकलं असेल, कदाचित एखाद्या मित्राकडून, नातेवाईकाकडून किंवा सोशल मीडियावर. हा गैरसमज इतका खोलवर रुजलेला आहे की अनेक जण वर्षानुवर्षं स्वतःचा क्रेडिट रिपोर्टच बघत नाहीत — या भीतीने की त्यामुळे त्यांचा स्कोअर घसरेल. पण हे खरंच खरं आहे का? या लेखात आपण या प्रश्नाचं सविस्तर आणि खरं उत्तर जाणून घेऊया.

हा गैरसमज कुठून आला?

हा गैरसमज तयार होण्यामागे एक ठोस कारण आहे — क्रेडिट स्कोअर प्रणालीमध्ये खरोखरच "इन्क्वायरी" नावाचा एक घटक असतो, आणि काही प्रकारच्या इन्क्वायरींचा स्कोअरवर परिणाम होतो हे खरं आहे. पण समस्या अशी आहे की लोक दोन वेगळ्या प्रकारच्या इन्क्वायरींमध्ये गल्लत करतात — आणि याच गल्लतीतून हा गैरसमज जन्माला आला आहे.

इन्क्वायरीचे दोन प्रकार समजून घ्या

क्रेडिट रिपोर्टवर नोंदवल्या जाणाऱ्या इन्क्वायरींचे मुख्यतः दोन प्रकार असतात — सॉफ्ट इन्क्वायरी आणि हार्ड इन्क्वायरी. या दोघांमधला फरक समजला की हा संपूर्ण गैरसमज दूर होतो.

सॉफ्ट इन्क्वायरी म्हणजे काय?

जेव्हा तुम्ही स्वतः तुमचा क्रेडिट रिपोर्ट तपासता — मग ते CIBIL च्या वेबसाइटवरून असो, एखाद्या क्रेडिट मॉनिटरिंग अ‍ॅपवरून असो किंवा बँकेच्या अ‍ॅपमधून असो — त्याला "सॉफ्ट इन्क्वायरी" म्हणतात. याशिवाय, काही बँका किंवा वित्तीय संस्था तुम्हाला प्री-अप्रूव्ह्ड ऑफर पाठवण्यासाठी पार्श्वभूमीत तुमचा रिपोर्ट तपासतात, तेदेखील सॉफ्ट इन्क्वायरीच असते.

सर्वात महत्त्वाची गोष्ट: सॉफ्ट इन्क्वायरीचा तुमच्या क्रेडिट स्कोअरवर कोणताही परिणाम होत नाही. तुम्ही दिवसातून १० वेळा जरी तुमचा स्वतःचा रिपोर्ट तपासला, तरी स्कोअरमध्ये एका अंकाचाही फरक पडणार नाही.

हार्ड इन्क्वायरी म्हणजे काय?

जेव्हा तुम्ही एखाद्या बँकेकडे किंवा NBFC कडे कर्ज, क्रेडिट कार्ड किंवा इतर कोणत्याही प्रकारच्या क्रेडिटसाठी अर्ज करता, तेव्हा ती संस्था तुमची पत तपासण्यासाठी तुमचा क्रेडिट रिपोर्ट मागवते. याला "हार्ड इन्क्वायरी" म्हणतात, आणि याचा तुमच्या स्कोअरवर थोडासा, तात्पुरता परिणाम होऊ शकतो.

हार्ड इन्क्वायरीचा परिणाम सहसा फार मोठा नसतो — साधारणपणे काही अंकांचाच फरक पडतो — आणि हा परिणाम काही महिन्यांत भरून निघतो, जर तुम्ही इतर सर्व बाबतीत (पेमेंट्स वेळेवर, कमी युटिलायझेशन) शिस्तबद्ध असाल.

मग गैरसमज कुठे चुकतो?

गैरसमज इथेच चुकतो — लोक "स्वतःचा रिपोर्ट तपासणं" (सॉफ्ट इन्क्वायरी) आणि "कर्जासाठी अर्ज करणं" (हार्ड इन्क्वायरी) या दोन वेगळ्या गोष्टींना एकच समजतात. प्रत्यक्षात या दोन्ही पूर्णपणे वेगळ्या प्रक्रिया आहेत, आणि फक्त हार्ड इन्क्वायरीचाच स्कोअरवर परिणाम होतो — तोही अगदी किरकोळ आणि तात्पुरता.

स्वतःचा रिपोर्ट न तपासण्याचे तोटे

हा गैरसमज बाळगून जे लोक स्वतःचा क्रेडिट रिपोर्ट कधीच तपासत नाहीत, त्यांना प्रत्यक्षात अनेक गोष्टींचं नुकसान होतं:

१. रिपोर्टमधील चुका लक्षात येत नाहीत

क्रेडिट रिपोर्टमध्ये चुका होणं ही सामान्य गोष्ट आहे — चुकीची शिल्लक नोंदवली जाणं, तुमची नसलेली खाती दिसणं, किंवा जुनी थकबाकी अद्ययावत न होणं. रिपोर्ट न तपासल्यास या चुका वर्षानुवर्षं तशाच राहतात आणि तुमचा स्कोअर विनाकारण कमी दाखवत राहतात.

२. फसवणुकीचे व्यवहार वेळीच लक्षात येत नाहीत

आजकाल आर्थिक फसवणुकीचे प्रकार वाढले आहेत. जर कोणी तुमच्या नावावर बनावट कर्ज किंवा क्रेडिट कार्ड घेतलं, तर ते तुमच्या रिपोर्टवर दिसतं. नियमित तपासणी न केल्यास अशी फसवणूक बराच काळ लक्षातच येत नाही.

३. सुधारणा होत आहे की नाही हे कळत नाही

जर तुम्ही स्कोअर सुधारण्यासाठी प्रयत्न करत असाल — वेळेवर पेमेंट्स, कमी युटिलायझेशन — तर रिपोर्ट तपासल्याशिवाय तुम्हाला हे प्रयत्न काम करत आहेत की नाही हे कळणारच नाही.

४. कर्ज अर्ज करताना अनपेक्षित धक्का बसतो

रिपोर्ट कधीच न तपासल्याने, कर्जासाठी अर्ज करताना अचानक कमी स्कोअर बघून अनेकांना धक्का बसतो — आणि तोपर्यंत वेळ निघून गेलेली असते.

मग किती वेळा रिपोर्ट तपासावा?

यावर कोणतीही ठराविक मर्यादा नाही, कारण सॉफ्ट इन्क्वायरीचा स्कोअरवर परिणामच होत नाही. तरीही, व्यावहारिक दृष्टिकोनातून काही सूचना:

• वर्षातून किमान एकदा तरी संपूर्ण रिपोर्ट सविस्तर तपासा — प्रत्येक भारतीय नागरिकाला वर्षातून एकदा मोफत रिपोर्ट मिळण्याचा अधिकार आहे
• मोठं कर्ज (गृहकर्ज, वाहन कर्ज) घेण्याआधी काही महिने अगोदर रिपोर्ट तपासा — जेणेकरून काही चूक असल्यास ती वेळेत दुरुस्त करता येईल
• अनेक क्रेडिट मॉनिटरिंग अ‍ॅप्स मोफत, नियमित अपडेट्स देतात — अशा सेवा वापरणं हा एक चांगला पर्याय आहे

हार्ड इन्क्वायरीबाबत काळजी कधी घ्यावी?

सॉफ्ट इन्क्वायरीची भीती बाळगण्याची गरज नसली, तरी हार्ड इन्क्वायरींबाबत थोडी काळजी घेणं योग्य आहे:

• कमी कालावधीत अनेक कर्जांसाठी अर्ज करणं टाळा — यामुळे एकाच वेळी अनेक हार्ड इन्क्वायरी नोंदवल्या जातात, आणि हे कर्जदारांना धोकादायक वाटू शकतं
• गृहकर्ज किंवा वाहन कर्जासाठी रेट-शॉपिंग करत असाल, तर ते एका ठराविक कमी कालावधीत (साधारण १४-४५ दिवस) पूर्ण करा — बहुतांश स्कोअरिंग मॉडेल्स अशा चौकश्यांना एकच इन्क्वायरी मानतात
• फक्त गरज असेल तेव्हाच अर्ज करा, "मंजूर होतं का बघूया" या उत्सुकतेपोटी अनावश्यक अर्ज करणं टाळा

व्यावहारिक उदाहरण

समजा राहुल नावाची व्यक्ती दर महिन्याला स्वतःचा क्रेडिट स्कोअर एका मोबाईल अ‍ॅपवर तपासते — ही सॉफ्ट इन्क्वायरी आहे, आणि त्यामुळे त्याच्या स्कोअरवर काहीही परिणाम होत नाही. याउलट, जर राहुलने एकाच महिन्यात तीन वेगवेगळ्या बँकांकडे वैयक्तिक कर्जासाठी अर्ज केला, तर या तीन हार्ड इन्क्वायरींमुळे त्याचा स्कोअर काही अंकांनी तात्पुरता कमी होऊ शकतो.

या उदाहरणावरून स्पष्ट होतं — नियमित तपासणी सुरक्षित आहे, पण वारंवार आणि अनावश्यक कर्ज अर्ज मात्र टाळायला हवेत.

शेवटचं

"क्रेडिट स्कोअर तपासल्याने तो कमी होतो" हा गैरसमज पूर्णपणे चुकीचा आहे. स्वतःचा रिपोर्ट तपासणं ही सॉफ्ट इन्क्वायरी असते, आणि तिचा स्कोअरवर काडीचाही परिणाम होत नाही. उलट, नियमितपणे रिपोर्ट तपासणं ही एक आरोग्यदायी आर्थिक सवय आहे — यामुळे चुका वेळीच सापडतात, फसवणूक ओळखता येते आणि तुमचे सुधारणा प्रयत्न काम करत आहेत की नाही हे कळतं.

ज्याची भीती बाळगायला हवी, ती गोष्ट वेगळीच आहे — वारंवार आणि अनावश्यक कर्ज अर्ज, म्हणजेच हार्ड इन्क्वायरी. त्यामुळे पुढच्या वेळी कोणी तुम्हाला "रिपोर्ट तपासू नकोस" असं सांगितलं, तर आत्मविश्वासाने सांगा — हा फक्त एक गैरसमज आहे, आणि नियमित तपासणी हीच खरी शहाणपणाची सवय आहे.

आताच तुमचा क्रेडिट स्कोअर तपासा आणि तुमची आर्थिक स्थिती जाणून घ्या.

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.score800.app&hl=en_IN